Filed Under:  पर्यटकीय गन्तव्य

मन्द बन्दै थबाङको ग्रामीण पर्यटन

20th September 2014   ·   1 Comment

Thawang-धनिराम शर्मा

इतिहासको विभिन्न कालखण्डमा आफ्नो छुुट्टै पहिचान बनाएको ऐतिहासिक गाउँ थबाङको ग्रामीण पर्यटन कार्यक्रम मन्द बन्दै गएको छ । युुद्ध पर्यटन र सांस्कृतिक पर्यटनको गन्तव्य थबाङमा पर्यटन प्रवद्र्धनका गतिविधि सेलाउँदै जान थालेका छन् पछिल्लो चरणमा । जिम्मेवारहरुको बेवास्ताका कारण यहाँको पर्यटनको विषय ओझेलमा पर्दै गएको हो ।

माओवादी आन्दोलनका बेला निर्माण भएका युुद्धसँग सम्बद्ध मूूर्त या अमूूर्त सम्पदाहरुको संरक्षण हुुन सकेको छैन । तत्कालीन समयमा माओवादीले निर्माण गरेका लघुु जलविद्युुत, जनवादी विद्यालय जनकम्युुनहरु भत्किदै गएका छन् । शान्ति प्रकृयापछि युुद्धसँग सम्बद्ध वस्तुुहरु सम्पदामा परिणत भए पनि त्यसको संरक्षण गर्न राज्य तहबाट खासै पहल हुुन सकेको छैन । स्वयं माओवादी नेतृत्वले पनि यसप्रति वास्ता गर्न छाडेको स्थानीय बताउँछन् ।

पर्यटकीय गन्तव्यको रुपमा विकास गर्न विगतमा केही पहल भए पनि पछिल्लो चरणमा मन्द बन्दै गएको स्थानीय युुवा विवेक रोकाले बताए । ‘पार्टी विभाजनपछि थबाङको पर्यटनको विषय अलि गौण बन्दै गएको छ’, उनले भने, ‘दलका नेताहरुले आश्वासन दिए पनि काम नगर्ने परिपाटीले थबाङको पर्यटनको प्रसङ्ग सेलाएको छ ।’ नेताहरु थबाङको विकासका लागि भन्दा राजनीतिक प्रतिशोधमा देखिनुुले अपेक्षाकृत थबाङको पर्यटनले गति लिन नसकेको उनको जिकिर छ । यसका साथै स्थानीयहरुको जाँगर कम देखिनुुका र सरकारी तहबाट थबाङको पर्यटन प्रवद्र्धनमा गर्न कम चासो हुुनुुले पनि थबाङको पर्यटनको विषय सेलाएको उनले भनाई छ । ‘ऐतिहासिक युुद्ध सम्पदाहरुको संरक्षण गर्ने काम भएको छैन’, उनले भने, ‘संरक्षण गर्न सरकारी तहबाट पहल नभए केही समयपछि सबै सम्पदा गुुमनाम हुुने सक्छन् ।’

समुुन्द्री सतहदेखि दुुई हजार मिटर उचाइमा अवस्थित थबाङ भित्री भोटजस्तो देखिन्छ । चारैतिर डाँडाहरुको बीचमा अवस्थित छ थबाङ । रोल्पा सदरमुुकाम लिबाङदेखि २८ कोष उत्तरतर्फ पर्दछ ऐतिहासिक गाउँ थबाङ । जलजला पहाडको काखमा रहेका थबाङ मगरहरुको जननी भूमि मानिन्छ । मगर संस्कृतिले नेपालकै उत्कृष्ट मानिने थबाङमा ग्रामीण पर्यटनका लागि जिल्ला विकास समितिले पहल गरिरहेको जिल्ला विकास समितिका पर्यटन फोकल पर्सन दीपेन्द्र डिसीले बताए । स्थानीय तहमा कम सक्रियता देखिनाले पर्यटनका लागि घरबास कार्यक्रमले आकार लिन नसकेको उनको दावी छ ।

‘थबाङको पूर्वाधार विकासका लागि सरकारले आठ करोडभन्दा बढी लगानी गरिसकेको छ’, डिसीले भने, ‘केही समयपछि थबाङमा सडक पुुग्दैछ, सडक पुुगेपछि थबाङको पर्यटनलगायत अन्यको विकासमा ठूूलो सहयोग पुुग्ने विश्वास लिएका छौं ।’ थबाङमा घरबास कार्यक्रमको लागि स्थानीयलाई अवलोकन भ्रमण गराइएको छ । स्थानीयबासीको सक्रियता भयो भने घरबास कार्यक्रम अगाडि बढ्ने फोकल पर्सन डिसीको भनाई छ ।

युुुद्धका बेला माओवादीको राजधानीको रुपमा स्थापित थबाङ राजनैतिक तथा सांस्कृतिकरुपले निकै चर्चाको शिखरमा छ । माओवादी नेतृत्वले तत्कालीन समयमा विशेष आधार क्षेत्रको रुपमा निर्माण गरेको थबाङको फुुन्टिबाङमा केन्द्रीय समितिको बैठक तथा विभिन्न प्रशिक्षणहरु पनि भएका थिए । तत्कालीन समयमा माओवादी आन्दोलनलाई दबाउन तत्कालीन शाहीसेनाले थबाङको ठूूलो गाउँमा भीषण आगजनी गरेर सयौं घरहरु ध्वस्त बनाएको थियो । ध्वस्त घरहरुको अहिले भग्नावशेष मात्र रहेका छन् । सयौं महिलाहरु बलात्कृत भएका थिए । द्वन्द्वको समयमा मानवीय तथा भौतिक क्षति अनगिन्ती भोग्नुप¥यो थबाङले ।

शान्तिकालीन प्रक्रियापछि थबाङको समग्र विकासको लागि तत्कालीन प्रचण्ड सरकारले नमुुना गाउँको रुपमा विकास गर्न कार्यक्रम अगाडि सारेको थियो । गाउँको पूर्वाधार विकासमा लगानी भए पनि अझैं पर्याप्त हुुन सकेको छैन । गाउँमा सरसफाइजस्ता कामको प्रभावकारिता देखिएको छैन । यद्यपि खुुला दिसामुुक्त गाउँ घोषणा नभएको भने होइन । नमुना गाउँको नाम दिए पनि सरकाले यथेष्ट बजेटको व्यवस्था गर्न नसक्दा नमुुना बन्न नसकेको थबाङीहरु बताउँछन् । मुुलतः सडक, सञ्चार, खानेपानीजस्ता कार्यक्रमहरु थबाङ पुुगे पर्यटन प्रवद्र्धनमा टेवा पुुग्ने उनीहरुको विश्वास छ ।

सुुलिचौरदेखि जेलबाङ हुँदै थबाङ अनि जलजलालाई अन्तिम गन्तव्यका रुपमा रुपमा विकास गर्न टानले पदमार्गको रेखाङ्कन गरेको छ । पर्यटकले जलजलाको घाँसे मैदानमा आनन्द लिन पाउँछन् भने गृष्म ऋतुुुमा जलजलामा फुल्ने सयौं फूलहरुको बीचमा रमाउन पाउँछन् । थबाङबाट अढाइ घण्टाको पैदल यात्रा तय गरे जलजलाको चुचुरोमा पुग्न सकिन्छ । युुद्धताका माओवादीले यही स्थानबाट रेडियो जनगणतन्त्र सञ्चालन गरेको थियो ।

जेलबाङ र थबाङमा घरबास कार्यक्रम सञ्चालन हुन सके पर्यटकहरुले रात बिताउन पाउनेछन् । पर्यटक आगमनलाई व्यवस्थित बनाउन सके थबाङको बलिदानको मूल्यमा केही मल्हम लगाउन सकिने नेपाल पत्रकार महासंघ रोल्पाका निवर्तमान अध्यक्ष मौसम रोकाले बताए । थबाङको युद्ध पर्यटन र सांस्कृतिक पर्यटनलाई बजारीकरण गर्न सके थबाङले समृृद्धि हाँसिल गर्न सक्ने उनको विचार छ । तर त्यसको लागि पर्यटनसम्बद्ध निकायहरुले चासो दिनुपर्ने उनी बताउँछन् । स्थानीय, सरकारी निकाय र पर्यटन व्यवसायीहरुबीच बुुझाइमा एकरुपता भए थबाङको पर्यटनले गतिले लिने उनको भनाई छ ।

१६ सय वर्ष पुरानो इतिहास भएको थबाङमा एक हजार बढी घरधुरी बसोबास गर्दछन् । ९५ प्रतिशत मगर बस्ती रहेको थबाङमा बुढा र रोकाहरु नै मूल आदिबासी भएको तथ्याङ्क छ । उत्तर तिब्बत र नेपालको सिमानाको बाइजा भन्ने स्थानबाट पूर्वजहरु आएको स्थानीय बूढापाकाहरु बताउँछन् । सतप्रतिशत मगर भाषा बोल्ने मगरहरुको बसोबास रहेको थबाङ मगर कलासंस्कृति र भाषाले सम्पन्न सांस्कृतिक पर्यटकीय गन्तव्य पनि हो । थबाङीहरुले विशेषगरी असार १ मा भूम्या पर्व मनाउने गर्दछन् । प्रकृतिका पूजारी मगरहरुले भूमेलाई विशेष महत्व दिन्छन् । भूमे नाच बूढाबूढी, केटाकेटी र युवायुवती सामूहिकरुपमा पञ्चे बाजाको तालमा ताल फेरि–फेरि नाच्ने गर्दछन् । भूमे नाच सर्वाधिक लोकप्रिय नाच हो । भूमेबाहेक अन्य नाचहरु पनि नाचिन्छ थबाङमा ।

मौलिक संस्कृतिले सम्पन्न थबाङको पर्यटनलाई प्रवद्र्धन गर्न सके स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरुलाई आकर्षित गर्न सकिने पर्यटन जानकारहरु बताउँछन् । यद्यपि पछिल्लो चरणमा थबाङको ग्रामीण पर्यटन प्रवद्र्धनमा भइरहेको ढिलासुस्तीप्रति पर्यटनको क्षेत्रमा काम गर्नेहरुले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । त्यसको लागि स्थानीयबासीलाई पर्यटन शिक्षा र पर्यटकीय गन्तव्यहरुको प्रचारप्रसार र प्रवद्र्धनमा सुुधार ल्याउन आवश्यक भएको उनीहरुको विचार छ ।

Dhaniram sharma

By

Readers Comments (1)

  1. huna ram says:

    yes ma sarkar le pani dhyan dinu parda chh